Các phong tục ngày tết (phần 1)

Dưới đây chúng tôi xin giới thiệu một vài phong tục đón Tết của người Việt:

Tục Tiễn cũ đón mới: Cuối năm mọi người đều quét dọn sạch sẽ nhà cửa, bày trí bàn thờ, vứt bỏ đồ cũ, dọn đường đi chung, mua quần áo mới, … Nhiều gia đình nhắc nhở con cháu từ phút giao thừa, bước sang năm mới, không được quấy khóc, cãi cọ, cũng như nói tục chửi bậy, không vứt rác,… mọi người đều vui vẻ, niềm nở.

Tục cúng giao thừa ngoài trời: Người xưa có quan niệm mỗi năm Thiên đình lại thay toàn bộ quan quân trông nom công việc dưới hạ giới, nên có tục cúng giao thừa ngoài trời. Tuy vậy, việc cúng ngoài trời nên tiến hành ở đình, đền, chùa,… những nơi công cộng. Với gia đình, không nên cúng ở sân, ban công vì không cẩn thận lại mời vong linh lạ (dân gian gọi là vãng vong) đến, không tốt cho gia đình; thay vào đó, chỉ nên cúng giao thừa trong nhà.

Tục cúng giao thừa trong nhà: Lễ thường được tiến hành vào giờ Chính Tý, tức đúng 12 giờ đêm hôm 30 tháng Chạp, chứ không tính đúng giờ chuyển ngày, tức sẽ là ngày Bính Ngọ (dương lịch là 9/2/2013) và đầu ngày mồng 1 tháng giêng (dương lịch là 10/2) năm Quý Tỵ. Lễ Trừ tịch cử hành vào lúc giao thừa nên lễ này còn mang tên là lễ Giao thừa. ở nhà riêng, ngoài mâm ngũ quả trên bàn thờ gia tiên hay thờ Phật, người ta thường lập thêm mâm cúng để ở cái bàn con bên dưới. Khi thắp hương vẫn cắm lên bàn thờ.

Có những mê tín không đáng theo như: (1) Năm Tỵ, rắn bắt mất gà, nên không cúng gà; (2) Năm nay Lập Xuân đến trước giao thừa, năm sau Lập Xuân lại đến sau giao thừa, Âm lịch năm nay không có Lập Xuân, nên được cho là năm xấu, bất lợi cưới gả, thực tế không phải như vậy.

Bày trí bàn thờ ngày Tết: chúng ta hay dùng từ “trang trí bàn thờ”, nên thành ra nghĩ rằng càng đẹp càng tốt, càng đầy đủ càng tốt, nhưng thực ra “mâm cao cỗ đầy” lại không có lợi. Vậy bày trí bàn thờ thế nào mới hợp lý? Bàn thờ là nơi thờ cúng gia tiên chứ không phải nơi phô trương hay trưng bày, những thứ không liên quan đến thờ cúng không bày lên bàn thờ, nhất là giấy công đức ở đình chùa. Nếu thờ gia tiên cùng  phật hay thờ mẫu, cần tách riêng bàn thờ Phật hay thờ mẫu; bàn thờ gia tiên để thấp hơn và tách biệt. Đồ lễ trên bàn thờ, quan trọng nhất là hương hoa, tức hương thắp, hoa quả tươi, hoa tươi và nước sạch. Tránh các loại đồ giả như hoa quả nhựa. Đồ thờ cúng xong rồi nên bỏ xuống để thụ lộc, tránh bày để từ tháng này qua tháng khác, ngày Tết thì có thể để đến mùng 5, mùng 6 cũng nên thay. Không nên để lễ mặn, hay tiền mặt lên bàn thờ. Mâm cơm cúng ngày Tết cũng không để trên bàn thờ, mà nên để ở cái bàn con bên dưới.

Tục hái lộc: Ai cũng hy vọng một năm mới tài lộc dồi dào, làm ăn thịnh vượng, thành đạt hơn. Lộc là một cành non ở gần đình chùa, được hái ngay phút giao thừa để mang về nhà. Tuy vậy, theo tôi cũng không nên khuyến khích, bản thân các gia đình đều đã có hoa đẹp cắm tết như hoa đào, hoa mai,… Bẻ các cành non làm cho nhiều cây cối trơ trụi, nhất lại là cây ở đình chùa là không nên. Gần đây, nhiều người cũng đã thay việc bẻ cành lộc, bằng cách mua cây hoa, cây mía,…

(738)