Phong tục thờ cúng ông Táo

Trong các vị thần, Táo thần (còn gọi là Táo quân, ông Táo, thần bếp) là vị thần theo sát cuộc sống hàng ngày của mọi người, thường ngày ghi lại những điểm tốt, xấu của mọi người để hàng năm vào ngày 23 tháng Chạp lại trở về trời báo cáo, làm cơ sở thưởng phạt của Ngọc Hoàng.


Có nhiều tích, cũng như câu chuyện về ông Táo. Một số tích cũ về ông Táo, thường được thêu dệt nhằm mục đích ổn định trật tự xã hội, buộc dân chúng phải an phận thủ thường. Việc dân gian thờ cúng Táo thần một phần bắt nguồn từ sự sùng bái của loài người đối với “lửa”. Thủa xưa khi con người vật lộn với thiên nhiên, và học được cách dùng lửa. Lửa đem lại ánh sáng, hơi ấm, cũng như sức mạnh, và cũng từ đó lửa dần trở thành một trong những vật sùng bái tự nhiên của con người. Còn theo truyền thuyết, xưa có hai vợ chồng nghèo phải bỏ nhau. Sau người vợ lấy chồng mới, còn người chồng cũ vẫn nghèo khó. Trong một lần đi xin ăn, tình cờ người chồng cũ gặp lại người vợ cũ và được hậu đãi. Đúng lúc đó, người chồng mới về bắt gặp và sinh lòng nghi ngờ. Người vợ uất ức đâm đầu vào đống lửa chết, người chồng cũ cảm thương chết theo. Người chồng sau cũng nhảy vào lửa chết. Ngọc hoàng cảm kích phong cho ba người làm Táo quân – Vua Bếp.
Vào ngày 23 tháng chạp hàng năm, các gia đình Việt Nam thường làm lễ dâng hương tiễn ông Táo về trời. Năm nay theo dương lịch là 3/2/2013 (chủ nhật).

Đồ cúng gồm bánh, kẹo, và nước trà, với mong muốn Táo công “ngọt giọng”. Lễ vật cúng Táo công thường có: mũ ông công ba chiếc: hai mũ đàn ông và một mũ đàn bà. Những đồ “vàng mã” này sẽ được hóa (đốt đi) sau lễ cúng ông Táo.
Ngoài ra, để ông Táo có phương tiện về chầu trời, ở miền Bắc hay cúng một con cá chép (hay cá vàng) còn sống thả trong chậu nước, ngụ ý “cá hóa rồng” đưa ông Táo về trời. Sau đó sẽ “phóng sinh” (thả ra ao hồ hay ra sông) sau khi cúng.
Khi khấn, đa phần không cầu xin phú quý, cũng không cầu xin no đủ, mà chỉ xin Táo công bẩm báo điều tốt, bớt nói điều không hay. Từ 30 tết đến mùng 5, theo phong tục lại dán ảnh Táo quân để mời ngài quay trở lại.

Cũng có một số nơi có tục “Cưới chạy”, là cho rằng sau 23 tháng Chạp đến đầu năm mới, các vị thần đều đã về trời, không còn thần sát nên không phải kiêng kỵ, có thể cưới xin được.

(913)